Poemo

La Negristoŝipo - O Navio Negreiro

, Elektitaj Poemoj, , paĝoj 149-157, tradukita de Leopoldo H. KNOEDT
La Negristoŝipo, pentraĵo de Johann Moritz Rugendas
en Esperantoen la portugala

O Navio Negreiro

          I
          
'Stamos em pleno mar... Doudo no espaço
Brinca o luar — dourada borboleta;
E as vagas após ele correm... cansam
Como turba de infantes inquieta.

'Stamos em pleno mar... Do firmamento
Os astros saltam como espumas de ouro...
O mar em troca acende as ardentias,
— Constelações do líquido tesouro...

'Stamos em pleno mar... Dois infinitos
Ali se estreitam num abraço insano,
Azuis, dourados, plácidos, sublimes...
Qual dos dous é o céu? qual o oceano?...

'Stamos em pleno mar. . . Abrindo as velas
Ao quente arfar das virações marinhas,
Veleiro brigue corre à flor dos mares,
Como roçam na vaga as andorinhas...

Donde vem? onde vai? Das naus errantes
Quem sabe o rumo se é tão grande o espaço?
Neste saara os corcéis o pó levantam,
Galopam, voam, mas não deixam traço.

Bem feliz quem ali pode nest'hora
Sentir deste painel a majestade!
Embaixo — o mar em cima — o firmamento...
E no mar e no céu — a imensidade!

Oh! que doce harmonia traz-me a brisa!
Que música suave ao longe soa!
Meu Deus! como é sublime um canto ardente
Pelas vagas sem fim boiando à toa!

Homens do mar! ó rudes marinheiros,
Tostados pelo sol dos quatro mundos!
Crianças que a procela acalentara
No berço destes pélagos profundos!

Esperai! esperai! deixai que eu beba
Esta selvagem, livre poesia
Orquestra — é o mar, que ruge pela proa,
E o vento, que nas cordas assobia... 

Por que foges assim, barco ligeiro?
Por que foges do pávido poeta?
Oh! quem me dera acompanhar-te a esteira
Que semelha no mar — doudo cometa!

Albatroz! Albatroz! águia do oceano,
Tu que dormes das nuvens entre as gazas,
Sacode as penas, Leviathan do espaço,
Albatroz! Albatroz! dá-me estas asas.

II

Que importa do nauta o berço,
Donde é filho, qual seu lar?
Ama a cadência do verso
Que lhe ensina o velho mar!
Cantai! que a morte é divina!
Resvala o brigue à bolina
Como golfinho veloz.
Presa ao mastro da mezena
Saudosa bandeira acena
As vagas que deixa após.

Do Espanhol as cantilenas
Requebradas de langor,
Lembram as moças morenas,
As andaluzas em flor!
Da Itália o filho indolente
Canta Veneza dormente,
— Terra de amor e traição,
Ou do golfo no regaço
Relembra os versos de Tasso,
Junto às lavas do vulcão!

O Inglês — marinheiro frio,
Que ao nascer no mar se achou,
(Porque a Inglaterra é um navio,
Que Deus na Mancha ancorou),
Rijo entoa pátrias glórias,
Lembrando, orgulhoso, histórias
De Nelson e de Aboukir.. .
O Francês — predestinado —
Canta os louros do passado
E os loureiros do porvir!

Os marinheiros Helenos,
Que a vaga jônia criou,
Belos piratas morenos
Do mar que Ulisses cortou,
Homens que Fídias talhara,
Vão cantando em noite clara
Versos que Homero gemeu ...
Nautas de todas as plagas, 
Vós sabeis achar nas vagas
As melodias do céu! ...

III

Desce do espaço imenso, ó águia do oceano!
Desce mais ... inda mais... não pode olhar humano
Como o teu mergulhar no brigue voador!
Mas que vejo eu aí... Que quadro d'amarguras!
É canto funeral! ... Que tétricas figuras! ...
Que cena infame e vil... Meu Deus! Meu Deus! Que horror!

IV

Era um sonho dantesco... o tombadilho
Que das luzernas avermelha o brilho.
Em sangue a se banhar.
Tinir de ferros... estalar de açoite...
Legiões de homens negros como a noite,
Horrendos a dançar...

Negras mulheres, suspendendo às tetas
Magras crianças, cujas bocas pretas
Rega o sangue das mães:
Outras moças, mas nuas e espantadas,
No turbilhão de espectros arrastadas,
Em ânsia e mágoa vãs!

E ri-se a orquestra irônica, estridente...
E da ronda fantástica a serpente
Faz doudas espirais ...
Se o velho arqueja, se no chão resvala,
Ouvem-se gritos... o chicote estala.
E voam mais e mais...

Presa nos elos de uma só cadeia,
A multidão faminta cambaleia,
E chora e dança ali!
Um de raiva delira, outro enlouquece,
Outro, que martírios embrutece,
Cantando, geme e ri!

No entanto o capitão manda a manobra,
E após fitando o céu que se desdobra,
Tão puro sobre o mar,
Diz do fumo entre os densos nevoeiros:
"Vibrai rijo o chicote, marinheiros!
Fazei-os mais dançar!..."

E ri-se a orquestra irônica, estridente. . .
E da ronda fantástica a serpente
 Faz doudas espirais...
Qual um sonho dantesco as sombras voam!... 
Gritos, ais, maldições, preces ressoam!
 E ri-se Satanás!...

V

Senhor Deus dos desgraçados!
Dizei-me vós, Senhor Deus!
Se é loucura... se é verdade
Tanto horror perante os céus?!
Ó mar, por que não apagas
Co'a esponja de tuas vagas
De teu manto este borrão?...
Astros! noites! tempestades!
Rolai das imensidades!
Varrei os mares, tufão!

Quem são estes desgraçados
Que não encontram em vós
Mais que o rir calmo da turba
Que excita a fúria do algoz?
Quem são? Se a estrela se cala,
Se a vaga à pressa resvala
Como um cúmplice fugaz,
Perante a noite confusa...
Dize-o tu, severa Musa,
Musa libérrima, audaz!...

São os filhos do deserto,
Onde a terra esposa a luz.
Onde vive em campo aberto
A tribo dos homens nus...
São os guerreiros ousados
Que com os tigres mosqueados
Combatem na solidão.
Ontem simples, fortes, bravos.
Hoje míseros escravos,
Sem luz, sem ar, sem razão. . .

São mulheres desgraçadas,
Como Agar o foi também.
Que sedentas, alquebradas,
De longe... bem longe vêm...
Trazendo com tíbios passos,
Filhos e algemas nos braços,
N'alma — lágrimas e fel...
Como Agar sofrendo tanto,
Que nem o leite de pranto
Têm que dar para Ismael.

Lá nas areias infindas,
Das palmeiras no país,
Nasceram crianças lindas,
Viveram moças gentis...
Passa um dia a caravana,
Quando a virgem na cabana 
Cisma da noite nos véus ...
... Adeus, ó choça do monte,
... Adeus, palmeiras da fonte!...
... Adeus, amores... adeus!...

Depois, o areal extenso...
Depois, o oceano de pó.
Depois no horizonte imenso
Desertos... desertos só...
E a fome, o cansaço, a sede...
Ai! quanto infeliz que cede,
E cai p'ra não mais s'erguer!...
Vaga um lugar na cadeia,
Mas o chacal sobre a areia
Acha um corpo que roer.

Ontem a Serra Leoa,
A guerra, a caça ao leão,
O sono dormido à toa
Sob as tendas d'amplidão!
Hoje... o porão negro, fundo,
Infecto, apertado, imundo,
Tendo a peste por jaguar...
E o sono sempre cortado
Pelo arranco de um finado,
E o baque de um corpo ao mar...

Ontem plena liberdade,
A vontade por poder...
Hoje... cúm'lo de maldade,
Nem são livres p'ra morrer. .
Prende-os a mesma corrente
— Férrea, lúgubre serpente —
Nas roscas da escravidão.
E assim zombando da morte,
Dança a lúgubre coorte
Ao som do açoute... Irrisão!...

Senhor Deus dos desgraçados!
Dizei-me vós, Senhor Deus,
Se eu deliro... ou se é verdade
Tanto horror perante os céus?!...
Ó mar, por que não apagas
Co'a esponja de tuas vagas
Do teu manto este borrão?
Astros! noites! tempestades!
Rolai das imensidades!
Varrei os mares, tufão! ...

VI

Existe um povo que a bandeira empresta
P'ra cobrir tanta infâmia e cobardia!...
E deixa-a transformar-se nessa festa
Em manto impuro de bacante fria!... 
Meu Deus! meu Deus! mas que bandeira é esta,
Que impudente na gávea tripudia?
Silêncio. Musa... chora, e chora tanto
Que o pavilhão se lave no teu pranto! ...

Auriverde pendão de minha terra,
Que a brisa do Brasil beija e balança,
Estandarte que a luz do sol encerra
E as promessas divinas da esperança...
Tu que, da liberdade após a guerra,
Foste hasteado dos heróis na lança
Antes te houvessem roto na batalha,
Que servires a um povo de mortalha!...

Fatalidade atroz que a mente esmaga!
Extingue nesta hora o brigue imundo
O trilho que Colombo abriu nas vagas,
Como um íris no pélago profundo!
Mas é infâmia demais! ... Da etérea plaga
Levantai-vos, heróis do Novo Mundo!
Andrada! arranca esse pendão dos ares!
Colombo! fecha a porta dos teus mares!

La Negristoŝipo

    I

Jen ni sur plena mar’ … en spac’ freneze
lunklaro ludas – papili’ orbrila –
ondegoj ĝin postkuras… laciĝante,
samkiel hord’ infana maltrankvila.

Jen ni sur plena mar’ … el firmamento
la astroj saltas kiel ŝaum’ el oro…
repagas mar’ per brul’ de fosforeskoj
– konstelacioj de fluaĵ’-trezoro.

Jen ni sur plena mar’ … du infinitoj
sin ĉirkaŭprenas streĉe kun anhelo…
sublimaj, oraj, bluaj, mildaj… Kiu
la ocean’ kaj kiu la ĉielo?

Jen ni sur plena mar’ … ŝvelintaj veloj
per varmaj, de zefiro mara, frapoj,
de brig’ surmara kuro estas kvazaŭ
tuŝeto de hirund’ sur ondokapoj…

Devenon kaj fincelon, kiu scias,
de ŝipo travaganta senmezurojn?…
En ĉi Sahar’ ĉevaloj polvon levas,
galopas, flugas, ne postlasas spurojn…

Feliĉa homo, kiu povas tiam
de jena bildo ĝui majestecon!…
malsupre – maron… supre – firmamenton…
kaj en ĉiel’ kaj maro – la vastecon…

Ho, kian harmonion vent’ alportas…
Muziko dolĉa sonas, malproksima!
Ho Di’ ! sublima estas arda kanto,
sen cel’ flosanta sur ondad’ senlima!

Viroj de l’ maro! Ho maristoj krudaj,
sunbruligitaj de la mondoj kvar!
Infanoj, kiujn lulis la tempesto
en la lulil’ de ĉi profunda mar’ !

Atendu kaj min lasu ĉi sovaĝan
liberan poezion trinki tute…
Orkestro – estas maromuĝ’ ĉeprua
kaj vento tra ŝnurar’ siblanta flute…

Vi, kial fuĝas tiel, bark’ rapida?
Vi, kial fuĝas timan la poeton?…
Volonte sekvus mi disondon vian,
similas ĝi frenezan markometon…

Ho albatros’! Kondor’ de l’ oceano,
dormanta sur la gaza nubofloso,
la plumojn skuu, spacolevjatano!
Al mi flugilojn pruntu, albatroso!…

II

Por maristo ja ne gravas,
kie lia hejm’ situas!…
ĉiun verskadenco ravas,
kiun mar’ al li instruas!
Kantu! dia estas morto…
Lofe brig’ sub ventoforto
glitas per rapid’ delfena.
Flago sur postmast’ hisita,
kun la ondo postlasita
flirtas, de sopiro plena.

De hispan’ la kant’ subluna,
traplektita per langvor’ ,
memorigas pri sunbruna
andaluzanin’ en flor’.
La italo kantas pri
la dormema Venezi’
– lando de perfid’ kaj amo –
ĉe l’ Vulkano, sur golfondo,
memorigas al la mondo
Tasostrofojn per deklamo.

Anglo – mara frida tipo,
kiun mar’ denaske flankis –
(ĉar Anglujo estas ŝipo,
kiun Di’ Kanale ankris),
kun fier’ patrujon gloras,
dum pri Nelson li memoras
kaj pri Abukirrenkonto…
Kantas laŭrojn intajn, franco
– destinita al bonŝanco –
kaj la laŭrojn de l’ estonto…

La helena maristaro,
kiun Ioni’ akuŝis,
ĉi piratoj de la maro,
kiun jam Ulis’ trapuŝis,
de Fidias la skulptitoj,
pri Homeraj ĝemaj mitoj
longe kantas sub lunhelo…
Ho, maristoj vi, tutmondaj!
trovas vi en maroj ondaj
melodiojn el ĉielo…

III

El vasta spac’ descendu, ho oceankondoro!
Descendu pli kaj plie… nur via vidoboro
en brigon povas mergi dum tia fluga kuro…
Sed ve! mi kion vidas… kia amara sceno!
kia funebra kanto… kiom da abomeno!
kiaj figuroj tristaj!… kia, ho Di’, teruro!

IV

Danteska bildo estas… la ferdeko
briligas tagon per ruĝega streko,
banante sin en sango.
Tintad’ de ĉenoj… vipklakad’ sonora…
amaso nokte nigra kaj horora
dum danc’ de fifandango…

Patrinoj negraj ĉe la mamoj havas
infanojn magrajn, kies buŝojn lavas
patrina sangkaskado.
Knabinoj jen… sed nudaj, miroplenaj,
trenitaj de fantomokirl’, ĉagrenaj,
en vana anhelado.

Orkestro ironie, akre blekas…
Serpento de l’ freneza rondo strekas
spiralojn fantazie…
Se la oldul’ anhelas… kaj glitfalas,
aŭdiĝas krioj… la rimeno knalas
kaj ili flugas plie…

De sama ĉen’ kaptitaj en la maŝoj,
l’ amas’ malsata per ŝancelaj paŝoj
kun plor’ kaj danc’ rapidas…
Freneza unu, dua en kolero
deliras… brutigita de sufero,
alia kantas, ridas…

Komandas dume kapitan’ manovron…
rigardas li ĉielon, puran kovron,
sternitan super maro.
Kaj diras inter densaj fumnebuloj:
“La vipon vigle svingu, ho ŝipuloj!
plu dancu la brutaro.”

Orkestro ironie, akre blekas…
Serpento de l’ freneza rondo strekas
spiralojn fantazie…
Kiel en sonĝ’ danteska ombroj fluas…
malbenoj, krioj, veoj, preĝoj bruas,
Satano ridas fie!…

V

Ho Sinjor’ de l’ mizeruloj!
Diru ĉu frenez’… ĉu vero
estas tiom da hororo
fronte al ĉiela sfero…
Maro! kial via ondo
de l’ mantelo de la mondo
ne forviŝas makularon!…
Astroj! Nokto! Tempestegoj!
Vi ruliĝu el vastegoj!
Uragan’! balau maron!

Kiuj estas ĉi povruloj,
ne trovante pli en vi
ol trankvilan ridon pleban,
– spron’ por turmentistrabi’ ? – …
Kiuj estas? Se la stelo
mutas, se la ondakcelo
estas fuĝ’ komplica, krima,
ĉe la nokta lumkonfuzo…
Vi ĝin diru, fera muzo!
liberega muz’ sentima!

Jen la filoj de l’ dezerto,
kie teron lum’ saturas,
kie sur la kamp’ kun lerto
trib’ de nudaj viroj kuras.
Militistoj spitaj estas,
kiuj tigrojn lukte estras,
ĉe soleja ventozum’ …;
viroj simplaj, fortaj, bravaj…
estas nun mizeraj, sklavaj,
sen aer’, sen prav’, sen lum’ …

Kaj virinoj malbonsortaj…
kiel estis jam Hagar.
Soifegaj kaj malfortaj,
el forfor’ devena ar’ .
Sur la brakoj, filojn, ĉenojn
portas – en anim’ malbenojn,
larmojn, galon en la koro.
De Hagar suferon sentas,
ke por Iŝmael prezentas,
eĉ ne lakton de la ploro…

Tie en la sabloj helaj,
sub la palmoj, en ravinoj,
lulis sin – infanoj belaj,
vivis – ĉarmaj junulinoj…
Preterpasas karavano…
Revas ili en kabano,
sub la noktvual’ … Hodiaŭ…
Ve! adiaŭ, dom’ sur monto!…
Ve! adiaŭ, palm’ ĉe fonto!…
Ve! adiaŭ, am’ … adiaŭ!…

Morgaŭ la sablar’ senlima…
ocean’ da polvo… sur
horizonto malproksima
nur dezert’ … dezerto nur…
kaj laciĝ’ , soif’ , malsato…
Cedas la mizervipato,
falas por ne plu kuniri!…
Vakas ero en la ĉeno,
sed sur sablo la hieno
trovas korpon por disŝiri.

Iam Sieraleono
sub de vasta tendo brilo,
venko, ĉaso al leono,
dorm’ dormita kun trankvilo…
Nun la nigra hold’ terura,
streta kaj infektmalpura,
kun la pest’ por jaguaro…
Dormon tranĉas jen kaj jen
ŝiro de mortint’ el ĉen’ ,
ĝia ĵeto al la maro…

Iam pri liber’ fieraj…
nur sufiĉis vol’ por povo…
Kaj hodiaŭ… malliberaj!…
eĉ por mort’ … Maliceltrovo!
Ilin ligas sama ringo
– fata ferserpentostringo –
de l’ sklaveco ĉirkaŭmano…
Forrabitaj al la morto,
dancfunebras la kohorto,
ĉe vipsono… Ho rikano!…

Ho Sinjor’ de l’ mizeruloj!
Diru ĉu delir’… ĉu vero
estas tiom da hororo
fronte al ĉiela sfero…
Maro! kial via ondo
de l’ mantelo de la mondo
ne forviŝas makularon? …
Astroj! Nokto! Tempestegoj!
vi ruliĝu el vastegoj!
Uragan’ ! balau maron! …

VI

Popol’ ekzistas, kiu flagon donas
por kovri tiom da fiaĵ’ perfida!…
En tiu fest’ ĝi ŝanĝon ne oponas
al bakantinmantel’ malpura, frida! …
Ho Dio! Dio! kies flago kronas
senhonte topon en diboĉ’ senbrida?…
Silento! Muz’ ! vi larmojn tiom havu,
por ke la flag’ en via plor’ sin lavu…

Orverda flag’ de mia hejma tero,
kiun flirtigas kis’ de vent’ brazila,
standard’ promesojn diajn de l’ espero
interplektanta kun sunlumo brila…
Vi, kiun post milito de Libero
herooj hisis sur la tub’ fusila,
prefere estus vi ĉifon’ batala,
ol de popolo mortotuk’ fatala! …

Kruela fat’ premanta sur mensfondo!…
Detruas nun malpura brigferdek’
ĉizitan vojon de Kolumb’ sur ondo,
sur profundaĵo kvazaŭ paca strek’ ! …
… Fiaĵo troa! … El etera mondo
de l’ Nova Kontinent’ herooj, ek!
Andrad’! ĉi flagon el aer’ ekstermu!…
Kolumb’! de via mar’ la pordon fermu! …